Open monumentendag 2026

Op zaterdag 12 september kon men weer een aantal monumenten in onze dorpen bezoeken. Een monument dat velen in Udenhout en Biezenmortel wellicht niet kennen, is het ‘Heerkenshuis’.
Je kunt het Heerkenshuis vinden op het terrein van de voormalige steenfabriek (van Ginnekenweg 12).

Het Heerkenshuis is genoemd naar haar ontwerper, de Tilburgse architect Noud Heerkens (1915 – 2000). Het huis is in 1976 / ’77 gebouwd door de Udenhoutse aannemer J.A. Brekelmans. Aanvankelijk was het Heerkenshuis de showroom van de steenfabriek en diende het als verblijfsruimte voor de medewerkers van de fabriek. Voor de bouw van het huis werden lokaal gefabriceerde stenen gebruikt in verschillende metselverbanden.

Toen de verschillende gebouwen, drooghutten e.d. van de fabriek uiteindelijk in 2017 werden gesloopt, werd het Heerkenshuis als enige behouden. De fabriek had er toen ruim een eeuw gestaan. De Tilburgse ondernemer Weyers en Udenhouter Bartje de Rooy waren in 1889 begonnen met de bouw van de fabriek. In 1993 werd gestopt met de productie van stenen. In die eeuw (1889 – 1993) waren er ontelbare stenen in Udenhout geproduceerd, soms zelfs bijna 50 miljoen in één jaar (1963). Geschat wordt dat ongeveer een op de twintig huizen in Nederland gebouwd is met Udenhoutse stenen. Evenwel kwam hier 33 jaar geleden (1993) een definitief einde aan. Een aantal gebouwen heeft daarna nog ruim 20 jaar op het terrein van de steenovens en de leemkuilen staan te verpieteren. Tot ze in 2017 dus werden gesloopt. Alleen het Heerkenshuis bleef gespaard vanwege haar cultuur-historische waarde en haar architectonische kwaliteiten.

Toen de steenfabriek met de productie van stenen stopte, was het aanvankelijk de bedoeling van de gemeente (die inmiddels eigenaar van het terrein was geworden) om de ontwikkeling van industriële activiteiten mogelijk te maken. De voormalige steenovens lagen immers naast het Udenhoutse industrieterrein. Dat is allemaal niet gebeurd, want uiteindelijk werd het gebied verkocht aan ‘Brabants Landschap’.

Het terrein werd vervolgens getransformeerd tot natuurgebied. Het werd beschouwd als een schakel tussen ‘De Leemputten’ en ‘De Brand’ en in groter verband tussen de ‘Loonse en Drunense Duinen’ en ‘Landschap het Groene Woud’. Binnen het gebied bleef het Heerkenshuis over als reliek van de Steenovens. Het huis heeft thans met name een ontmoetings- en expositiefunctie. In het gebouw vind je een grote en een aantal kleinere ruimten, die geschikt zijn voor diverse groepen.
Zo zijn er vergaderruimten die met name gebruikt worden door organisaties als ‘Brabants Landschap’; waterschappen; gemeentes e.d. Ook zijn er in het Heerkenshuis regelmatig natuur- en landschapswerkgroepen, zoals vogelwerkgroepen, te vinden. Voorts vonden en vinden allerlei groepen die culturele en maatschappelijke initiatieven ontplooien, hier een thuisbasis. Denk hierbij bijvoorbeeld aan Çulturele Steenoven’ en ‘Verbindende Velden’. Tot slot wordt in het Heerkenshuis veel aandacht besteed aan coaching en aan het faciliteren van initiatieven en groepen, die zich de verbetering van het landschap tot doel stellen.

In ieder geval biedt het Heerkenshuis opvallend goed geoutilleerde faciliteiten voor al deze doelen en men heeft de beschikking over royale en lichte ruimten. “Maar het is niet de bedoeling”; aldus José Schuurmans, die de activiteiten van het Heerkenshuis coördineert, “dat er meer dan 100 mensen tegelijkertijd in het gebouw aanwezig zijn. Dat willen we onze omgeving niet aandoen”.

Wil je meer weten over de voormalige steenfabriek (eigenlijk zijn er in Udenhout twee steenfabrieken geweest) en/of over het Heerkenshuis?
Er is in 2009 bij ’t Schoor een boek verschenen “Over d’n oven”.

Tekst: Jan de Kort; De Wegwijzer