Over een moordaanslag in Udenhout in 1929 en een heel oude foto van Jacobus van der Loo.
In het nieuwe nummer van het kwartaalblad van erfgoedvereniging Heemkundekring De Kleine Meijerij een bijdrage van Frank Scheffers die in de archieven van de arrondissementsrechtbank van Breda is gedoken en daar een flink dossier ontdekte over een uit de hand gelopen burenruzie in Udenhout uit 1929. Het betrof een stevige onenigheid tussen de families Jan van Laarhoven en Willem van Kuijk die toentertijd naast elkaar aan de Stationsstraat woonden. Daarover schreven de kranten toen met de kop ‘Moordaanslag op een jongeman’. De veldwachter had het er maar druk mee.

Anton van Dorp en Rinus van der Loo over wellicht de oudst bekende foto van een Haarenaar of moeten we zeggen Helvoirtenaar?. Het betreft een zogeheten daguerrotypie van Jacobus van der Loo van rond 1840-1850. Jacobus werd geboren in Helvoirt in 1804 en overleed in Haaren in 1873.
Nettie van den Langenberg en Jan van Gerven staan in hun bijdrage stil bij wat de Tweede Wereldoorlog betekende voor de Witte Paters in Boxtel en de Witte Zusters op Sancta Monica te Esch. Dit doen ze aan de hand van fragmenten uit de dagboeken die enkele kloosterlingen in die tijd over de oorlogstijd bijhielden.
Ad van den Oord schrijft uitgebreid over de bouw van duplexwoningen in Oisterwijk als poging om de naoorlogse woningnood op te lossen. Er gingen uitgebreide discussies in de gemeenteraad aan vooraf voordat deze woningen gebouwd werden aan onder meer de Boxtelsebaan en de Tilburgseweg.
Archeoloog Jan Roymans en kunsthistoricus Jos Koldeweij vertellen over het nauwelijks herkenbare klompje geoxideerd metaal dat een kleine tien jaar geleden op een akker in Moergestel gevonden werd. Na schoonmaken en nader onderzoek bleek het een romaans vuurverguld bronzen kruisbeeldje te zijn uit de twaalfde eeuw.

In de rubriek correcties/aanvullingen de melding dat in de kwartierstaat van de op 19 juli van dit jaar overleden Martin van der Waals een foutje is geslopen. Zijn trouwjaar is niet 1989 maar 1981. Daarnaast was onder het kopje Webtips de biografie van Oisterwijker Evert van Esch opgenomen, geboren in 1914 maar onbekend was wanneer hij is overleden. Inmiddels meldde een lezer ons dat Evert van Esch overleden is in Kerkrade op 16 januari 1990. Onduidelijk is nog waarom hij daar was.

Verder in dit nummer het artikelen-overzicht van inhoud van deze jaargang en de boekaankondiging van het mooie boek ‘Oisterwijk door de lens van de tijd’ van Oisterwijkse Els Oomis en de webtip die leidt naar een historische podcast over Huize Assisië op www.spotify.com

Deze aflevering 4 van De Kleine Meijerij is verkrijgbaar bij Primera in Berkel-Enschot de Readshop/DA in Udenhout en via het secretariaat van De Kleine Meijerij.
Heemkundekring De Kleine Meijerij heeft als werkgebied Berkel-Enschot, Biezenmortel, Esch, Haaren, Helvoirt, Heukelom, Moergestel, Oisterwijk en Udenhout: www.dekleinemeijerij.nl .

Onderschriften foto’s:

1. Rijksveldwachter Kees Gommers (coll. Stan Gommers)
2. De daguerrotypie van Jacobus van der Loo. (foto: A. van Dorp)

…verhaalt over boerderij de Molenhoef van Peer van Balkom en over Riek Segers

In het nieuwe nummer 4, jaargang 2022 van het kwartaalblad/vlugschrift van Heemkundekring de Kleine Meijerij schrijft Joost van der Loo over de familie Van Balkom die al vier generaties ‘boert’ op de Udenhoutse Molenhoef, die soms ook wel “de oude oliemeulen’ werd genoemd. Het rijk geïllustreerde artikel beschrijft met name de periode onder de eerste drie generaties: Peer, Piet en Pieter.

Riek “zuster” Segers, oud-wijkverpleegkundige in Berkel-Enschot, overleed 3 december jl. in zorgcentrum de Eikelaar. Zij werd 104 jaar. Anton van Dorp en Rinus van der Loo schreven voor dit nummer een kleine biografie van deze bijzondere vrouw. Wim de Bakker verzorgde haar kwartierstaat.

Kees Welmers vertelt in het interessante artikel ‘Rechtsherstel geconfisqueerd Joods bezit’ over een kwestie die in Oisterwijk in de naoorlogse jaren gespeeld heeft rond het Oisterwijks grondbezit van de Haagse koopman Salomon de Beer. Dat was tijdens de oorlog geconfisqueerd door de Duitsers en kwam na een lange procedure weer terug bij de rechtmatige eigenaars. Het rechtsherstel van joden in de naoorlogse jaren is gebrekkig geweest. Pas later is door diepgaand onderzoek daar meer uitvoering aan gegeven. Maar tot op de dag van vandaag blijft het actueel. In Oisterwijk speelde zoals gezegd de kwestie rond het geconfisqueerde bezit en het rechtsherstel van Salomon de Beer. Het artikel is gebaseerd op recent onderzoek naar deze kwestie.
Theo Cuijpers publiceerde eerder (1991) in het boek ‘Zorgvolle tijden. Oorlogsjaren in Oisterwijk’ over de naoorlogse uitwijzing van de sinds 1923 in Oisterwijk gevestigde familie Stiehl. In dit nummer van De Kleine Meijerij wordt een geactualiseerde versie van dit verhaal gepresenteerd. Daar blijkt uit dat na de oorlog door de toenmalige overheid ook bezit van zogeheten Rijksduitsers in beslag werd genomen en deze personen uitgewezen werden.

Het is alweer even geleden, nl. in 1976, dat er bij een verbouwing op het adres Schoolstraat 31 in Moergestel onder de keldervloer een mysterieus medaillon werd gevonden, met daarop een afbeelding van koning Filips de Vierde van Spanje zoals later zou blijken. Het hoe en wat van dit kleinood wordt op interessante wijze door Gerard Willems beschreven.

Dat archeologie ook de jeugd kan aanspreken wordt duidelijk uit een bijdrage van Anton van Dorp. Hij geeft een beschrijving van een opgraafactiviteit in Esch. Hierbij waren leerlingen van groep 7 en 8 van de Willibrordusschool in die plaats betrokken, en werd een mooie muntenvondst gedaan.

JACE van de Ven geeft in een bijdrage zijn kijk op een nieuwe biografie van Arnold Meijer, de leider van het fascistische Zwart Front. Deze beweging heeft indertijd heel wat stof doen opwaaien. André van Noort is de auteur van dit nieuwe boek over een controversiële figuur, die zelf altijd overtuigd is gebleven van zijn goede bedoelingen.

Verder in deze nieuwe uitgave verschillende korte boekbesprekingen van nieuw verschenen boeken en de gebruikelijke webtip.

De aflevering sluit af met de jaarinhoud van jaargang 73 (2022)

Deze aflevering is voor € 6,00 verkrijgbaar bij FotoGalerie Angelique te Udenhout en Primera in Winkelcentrum Koningsoord te Berkel-Enschot.
Heemkundekring De Kleine Meijerij heeft als werkgebied Berkel-Enschot, Biezenmortel, Esch, Haaren, Helvoirt, Heukelom, Moergestel, Oisterwijk en Udenhout: www.dekleinemeijerij.nl .

Over genealogisch DNA-onderzoek, het hout van Udenhout, mageneetvissers en de Hondsberg.
Het nieuwe nummer van het kwartaaltijdschrift van De Kleine Meijerij opent met een artikel van Berry en Frans van Gorkum. Zij beschrijven hoe genealogisch onderzoek via DNA verwantschap kan aantonen tussen personen die weliswaar dezelfde achternaam hebben, maar bijv. uit heel verschillende plaatsen afkomstig zijn. De Universiteit van Leuven begon in 2016 een groot onderzoek naar mensen die, naar archiefonderzoek uitwees, aan elkaar verwant zouden zijn. Berry (uit Brabant met Udenhoutse wortels) en Frans (uit Gelderland) deden mee aan dit onderzoek, en de verrassende resultaten worden in dit bijzondere artikel uitgebreid belicht.
Henk Haen schrijft in dit nummer over ‘het hout van Udenhout’. Al in de 13e eeuw werd deze plaats omschreven als een niet in cultuur gebracht bos wa aruit hout kon worden betrokken om er inkomsten uit te genereren. Udenhout leefde met hout, en veel aspecten daarvan komen in dit artikel voorbij.
Het landgoed De Hondsberg en Oisterwijk zijn in de loop der tijden sterk bij elkaar gaan horen. Wim de Bakker neemt in een verhelderend stuk de ontstaansgeschiedenis van dit landgoed op de korrel. Opgevoerd wordt o.a. een bewaard gebleven uitgiftebrief van een stuk land naast landgoed Durendael. Dit land zou de Hondsberg gaan heten.
Een kort, maar wel als een bom inslaand artikel van Anton van Dorp verhaalt van het opvissen van munitie uit WO 2 door zogenaamde ‘magneetvissers’. Er zit aan deze betrekkelijk nieuwe sport ook, dat mag duidelijk zijn, een gevaarlijke kant. Twee magneetvissers haalden afgelopen oktober het een en ander uit de Voorste stroom in Heukelom naar boven. Deze ‘vangsten’ worden hier beschreven.
Op 7 november verscheen bij uitgeverij Het Kwartier Van Oisterwijk het boek ‘De Gastjes’ van Ad van den Oord. Dit boek handelt over een arm volksbuurtje dat ooit in Oisterwijk bestond, en waar voorouders van de auteur hun woning hadden. Martin van der Waals beschrijft zijn ideeën en gevoel over dit boek in een artikel waarin ook zijn eigen voorouders als bewoners van De Gastjes ter sprake komen.
Schepenprotocollen zijn geschriften waarin de handelingen staan opgetekend van de lokale schepenbank, die destijds (vermoedelijk al enige tijd vóór 1213, toen de vrijheid Oisterwijk ontstond) het bestuur van diezelfde vrijheid vormde. Wim de Bakker belicht in zijn tweede artikel in dit nummer het oudste schepenprotocol van Oisterwijk.
Lauran Toorians geeft tenslotte een inkijk in het proefschift ‘Schrijven voor de schepenbank’ waarop Mark Vermeer afgelopen november in Utrecht promoveerde, en dat een technische en vooral paleografische analyse behelst van de schrijfcultuur in de middeleeuwse schepenbanken in de Meierij van ’s Hertogenbosch. Alle artikelen zijn voorzien van mooie illustraties. Het blad bevat tevens de jaarindex 2020, en een index van alle literatuursignalementen, ook die van het laatste kwartaal, van het afgelopen jaar.

Webtip in dit nummer is de pagina van Erfgoedcentrum ’t Schoor Udenhout- Biezenmortel. www.schoorudenhout.nl

Deze aflevering is voor € 6,00 verkrijgbaar bij FotoGalerie Angelique te Udenhout en Primera in Winkelcentrum Koningsoord te Berkel-Enschot.
Heemkundekring De Kleine Meijerij heeft als werkgebied Berkel-Enschot, Biezenmortel, Esch, Haaren, Helvoirt, Heukelom, Moergestel, Oisterwijk en Udenhout: www.dekleinemeijerij.nl .

Foto’s:

Trouwfoto van Jan van Gorkum en Cita Köhnke, Udenhout 1945. (coll. B. van Gorkum)

Advertentie houtverkoop 1863. (Delpher))

Akte schepenprotocol van Oisterwijk. (coll. W. de Bakker)