De oorlog is al 80 jaar voorbij; Kees heeft er veel over gelezen en geschreven, o.a. over de bevrijding van Udenhout en Biezenmortel. En toch resteren nog vraagtekens. Zo weet hij niet hoe de marsroute van de geallieerde troepen toen precies was. Hij vermoedt, dat de troepen die Udenhout na de bevrijding van Biezenmortel naderden, zich hebben gesplitst. Een deel ging vermoedelijk richting de duinen, waarheen een aantal Duitsers was gevlucht. Een ander deel kwam Udenhout binnen via de Groenstraat (“den Del”). 
Kees weet nog dat er een Duits mitrailleursnest was, dat zich bevond op ongeveer de plaats waar nu de Eikenlaan ligt.
Eerder op de dag dat Udenhout zou worden bevrijd, zag Kees een groep Duitse militairen vluchten via de westelijke spoorsloot richting Berkel-Enschot.
Het is denkbaar dat een aantal geallieerde tanks na de Groenstraat een omtrekkende beweging heeft gemaakt. Wellicht om de door de spoorsloot vluchtende Duitse soldaten de pas af te snijden. Of om het mitrailleursnest onschadelijk te maken. Het zou in elk geval verklaren, dat de familie v.d. Ven de geallieerde tanks vanaf het zuiden zag naderen (zie een vorig artikel).

“De ouderlijke woning van Kees aan de huidige Kreitenmolenstraat”

Op het moment van de bevrijding zelf, zat de toen 10 jarige Kees v.d. Bersselaar met zijn familie en buren in de schuilkelder (totaal ongeveer 20 personen). Daar bleven ze de hele middag tot het nagenoeg donker was. Veel schuilkelders, die achter de huizen waren gegraven, waren met elkaar verbonden. “Aan onze kant van de Kreitenmolenstraat”, aldus Kees, “had je naast elkaar de huizen van de families Scheffers en v.d. Steen. Daarnaast woonden wij (Toon v.d.Bersselaar) en vervolgens kwamen Dekkers-Schuurmans en Snoeren-Dekkers. Onze kelder was in elk geval verbonden met die van de familie Dekkers-Schuurmans, maar ik vermoed dat er nog wel meer doorgangen waren. Vaak waren buren ook familie en hadden ze gezamenlijke schuilmogelijkheden. Dat was bijvoorbeeld het geval met onze buren links. En dan had je bij Snoeren-Dekkers ook nog huisarts Goossens, die zich daar in ‘42/’43 gevestigd had met een eigen praktijk”.
Vóór deze praktijk èn voor het huis van Jan Scheffers zag Kees ook witte vlaggen, toen hij ‘s avonds naar buiten durfde te kijken. Bovendien zag hij ook een Britse militair, die met zijn revolver zat te spelen. En hij zag schuin aan de overkant (tegenover waar nu de Sportlaan begint) ook de boerderij van Marinuske Mathijssen in brand staan. “Het was een zeer heftige tijd”, zegt Kees, “we hebben vaak, meestal in de schuilkelder, volop gebeden voor ons lijfsbehoud”.

De overbuurman van Kees, Kiske Lommers, heeft misschien ook volop gebeden. Maar dat zou hij dan toch op een heel bijzondere plaats hebben gedaan. Er wordt verteld dat Kiske de bevrijding van Udenhout volledig “live” heeft gevolgd, terwijl hij boven op een regenput stond…!

“Kees (2e van links) met broertjes, zusje en zijn vader (geheel rechts) met twee Poolse militairen die bij hen ingekwartierd waren.”

De heer v.d. Bersselaar memoreert tenslotte laconiek dat ook hij een unieke oorlogsgeschiedenis heeft. “Ik ben het laatste Udenhoutse oorlogsslachtoffer”, zegt hij. “Maanden na de bevrijding van Udenhout, in februari ‘45, speelde ik nietsvermoedend met munitie. Die is geëxplodeerd. Ik ben toen 8 weken in het ziekenhuis opgenomen geweest. Weer jaren later, in 1950, bleek dat mijn rechteroog niet te redden was. Het is toen operatief verwijderd”.

Tekst: Jan de Kort
Portretfoto: Henny Schilders
Oude foto’s: Kees v.d. Bersselaar

Op het eind van de oorlog besefte vader Verhoeven dat de kelder in zijn boerderij niet meer voldeed als serieuze mogelijkheid om te schuilen. Hij groef daarom een diepe, degelijke schuilkelder, die amper herkenbaar was als je er buiten overheen liep.
Hier hielden de toen 19-jarige Annie Verhoeven, haar vader (die weduwnaar was) en haar broers en zussen zich schuil op 26 oktober 1944. Ze wisten dat de geallieerden in aantocht waren en ze waren bang voor het oorlogsgeweld dat wellicht zou plaatsvinden.
Hun boerderij stond aan de Kuil, recht tegenover het Kuilpad. Dit deel van Udenhout werd wat later in de middag bevrijd dan “het dorp”.
De Verhoeven’s hoorden dat er buiten geschoten werd; ook hoorden ze een hoop gedreun en geschreeuw. Achteraf bleek, dat huizen in hun buurt beschoten waren (de kogelgaten zijn anno 2024 nog steeds te zien); dat het gedreun van de tanks kwam en het geschreeuw van de mensen in het dorp.
Vooral vader Verhoeven, die erg bezorgd was voor zijn kroost, wilde elk risico uitsluiten. Dochter Annie herinnert zich nog, dat ze ondergronds het gebonk hoorde van het paard. Het dier gaf daarmee aan honger en dorst te hebben. Na wat wikken en wegen, gingen twee zoons van de familie naar het paard om het voer en water te geven. Maar wel voorzichtig en meteen terug, want de situatie buiten werd als erg beangstigend ervaren.
In de avond kwam buurjongen Stokkermans de familie Verhoeven vertellen dat de kust veilig was.
Toch durfden zij die avond nog niet naar het dorp te gaan; de Duitsers zouden immers terug kunnen komen. Pas later voelden de Verhoeven’s zich veilig genoeg om te gaan feesten. Dat gebeurde gewoon in de open lucht; op de keien van “het kruispunt”, waar de mensen uiting gaven aan hun blijdschap. Annie weet nog dat ze toen danste op Hawaii-muziek. Ze weet ook nog, dat ze in de daaropvolgende weken regelmatig doedelzak hoorde spelen in het Kuilpad. Ze vermoedt dat daar toen Schotten ingekwartierd hebben gezeten. Ook in hun eigen boerderij kregen geallieerde militairen onderdak.
Nog weer later kreeg de familie er weet van dat er elders in Udenhout en Biezenmortel erg nare gebeurtenissen hadden plaatsgevonden tijdens de bevrijding, o.a. in de Groenstraat, op de Zandkant en rond de duinen.

De ouderlijke woning aan De Kuil, waar Annie Verhoeven tijdens de oorlogsjaren woonde. De foto is rond 1980 gemaakt.

Van de meeste nare ervaringen bleef de familie Verhoeven gevrijwaard, hoewel de Duitsers bij hen wel een koe roofden en slachtten. Niet hun beste koe, want een broer van Annie dreigde de Duitsers tegen hun schenen te schoppen als ze dat zouden doen. En dat heeft geholpen…
Annie trouwde na de oorlog met Kees Verhoeven, met wie zij een fruitbedrijf had in de Groenstraat. In het mooie pand, dat daar bij hoorde, woont zij nog steeds. Mevrouw Verhoeven – Verhoeven hoopt volgend jaar mei 100 jaar te mogen worden. Gelukkig verkeert ze nog altijd in een goede gezondheid.
Pratend over de oorlog, zegt Annie, dat ze nog altijd één gebeurtenis nooit goed heeft kunnen plaatsen. Ze vertelt dat ze haar vader tegen het eind van de oorlog een Duits uniform heeft zien verbranden. Op haar vraag naar het “waarom”, was zijn enige antwoord: “Dat moet weg”.
Verder heeft hij er nooit over gepraat. Hoewel haar vader erg voorzichtig was, zou het kunnen zijn dat hij toen een gedeserteerde Duitse soldaat aan burgerkleren heeft geholpen.

Tekst: Jan de Kort; De Wegwijzer
Foto Mevr. Verhoeven: Henny Schilders; De Wegwijzer
Foto ouderlijke woning: Erfgoedcentrum ’t Schoor